ข้อมูลกระดูกไก่ดำ
กระดูกไก่ดำเป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่ใช้กันมาอย่างยาวนานในตำรับยาไทยและประเทศอื่น ๆ ในแถบเอเชีย มีชื่อเรียกตามลักษณะของลำต้นและกิ่งที่มีสีม่วงเข้มจนเกือบดำคล้ายกระดูกไก่
1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์
- ชื่อพื้นบ้าน: กระดูกไก่ดำ (ทั่วไป), ทองพันชั่งเขา (ประจวบคีรีขันธ์)
- ชื่อสามัญ: Gendarussa
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Justicia gendarussa Burm.f.
2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)
- ชื่อพื้นบ้าน: กระดูกไก่ดำ
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Justicia gendarussa Burm.f.
3. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ลำต้น: เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูงประมาณ 90-100 เซนติเมตร ลำต้นและกิ่งมีสีแดงเข้มถึงสีดำหรือสีม่วง เกลี้ยงมัน ลักษณะเป็นปล้องคล้ายกระดูกไก่
- ใบ: เป็นใบเดี่ยวเรียงเป็นคู่ตรงข้ามกัน มีลักษณะเป็นรูปใบหอก ปลายและโคนใบแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบมีสีเขียวเข้ม ผิวมัน
- ดอก: ออกเป็นช่อที่ปลายยอด ดอกย่อยมีสีขาวหรือขาวอมชมพู
- ผล: เป็นฝักเล็ก ๆ เมื่อแก่จะแตกออก
4. สถานที่พบ
กระดูกไก่ดำพบได้ทั่วไปในประเทศไทย และมีการปลูกเพื่อใช้เป็นสมุนไพรในหลายพื้นที่ เช่น ในจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งเป็นแหล่งปลูกสำคัญของโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร
5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต
กระดูกไก่ดำสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ และชอบแสงแดดจัด
6. ฤดูกาลให้ผลผลิต
สามารถเก็บเกี่ยวส่วนใบและกิ่งได้ตลอดทั้งปี โดยจะมีการปลูกและเก็บเกี่ยวเป็นช่วง ๆ ตามความต้องการ
7. ประโยชน์/การใช้ประโยชน์
- สมุนไพร: ส่วนของลำต้นและใบมีสรรพคุณทางยา นิยมใช้แก้ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ลดอาการอักเสบของข้อต่อและกล้ามเนื้อ ช่วยบรรเทาอาการฟกช้ำดำเขียว และมีฤทธิ์ต้านการอักเสบในร่างกาย
- อุตสาหกรรมยา: มีการนำสารสกัดจากกระดูกไก่ดำไปผลิตเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อใช้ภายนอก เช่น สเปรย์แก้ปวดเมื่อย ซึ่งมีผลวิจัยยืนยันว่ามีประสิทธิภาพใกล้เคียงกับยาแผนปัจจุบัน
8. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)
- วิธีใช้: ตามภูมิปัญญาพื้นบ้านนิยมนำใบสดมาตำผสมกับเหล้าแล้วนำมาพอกหรือทาบริเวณที่มีอาการปวดเมื่อย หรือใช้ใบต้มกับน้ำดื่มเพื่อแก้ปวดศีรษะและบำรุงโลหิต
- ข้อควรระวัง: แม้จะมีประโยชน์ แต่ควรใช้ภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญด้านสมุนไพร เนื่องจากสารบางอย่างในพืชอาจมีผลต่อร่างกายหากใช้ไม่ถูกต้อง
9. แหล่งอ้างอิง
- ศูนย์ราชการุณย์สภากาชาดไทย เขาล้าน. (ม.ป.ป.). กระดูกไก่ดำ. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://khaolan.redcross.or.th/%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B9%84%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B8%94%E0%B8%B3/
- โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร. (ม.ป.ป.). สมุนไพรน่ารู้ อภัยภูเบศร : กระดูกไก่ดำ. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.thailandplus.tv/archives/437044
- GreenNet. (ม.ป.ป.). กระดูกไก่ดำ: แนวทางปลูกเกษตรอินทรีย์. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://greennet.or.th/justicia/
ThaiJO. (ม.ป.ป.). ประสิทธิผลของสเปรย์กระดูกไก่ดำ. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JTTAM/article/download/251913/172664/984366