#พฤกษศาสตร์, ไม้ยืนต้น

กระพี้เขาควาย

ข้อมูลกระพี้เขาควาย

กระพี้เขาควาย เป็นไม้เนื้อแข็งที่มีชื่อเสียงในด้านความสวยงามและคงทน เนื้อไม้มีสีคล้ำเกือบดำ มีลวดลายที่สวยงาม จึงเป็นที่ต้องการในตลาดไม้เพื่อนำไปทำเครื่องเรือน เครื่องดนตรี และงานแกะสลัก

1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์

  • ชื่อพื้นบ้าน: กระพี้ (ภาคกลาง), กำพี้ (เพชรบูรณ์), เก็ดเขาควาย, เก็ดดำ (ภาคเหนือ), อีเม็งใบมน (อุดรธานี)
  • ชื่อสามัญ: Burmese Rosewood
  • ชื่อวิทยาศาสตร์: Dalbergia cultrata Graham ex Benth.
  • ชื่อวงศ์: FABACEAE

2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)

  • ชื่อพื้นบ้าน: กระพี้เขาควาย
  • ชื่อวิทยาศาสตร์: Dalbergia cultrata Graham ex Benth.

3. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

  • ลำต้น: เป็นไม้ต้นผลัดใบขนาดกลางถึงใหญ่ สูงได้ถึง 10-25 เมตร เปลือกค่อนข้างเรียบหรือแตกเป็นสะเก็ด สีเทาอ่อนหรือสีนวล
  • ใบ: ใบประกอบแบบขนนกปลายคี่ เรียงสลับ มีใบย่อยประมาณ 7-13 ใบ
  • ดอก: ออกเป็นช่อแยกแขนงตามง่ามใบ ดอกมีขนาดเล็ก รูปดอกถั่ว สีขาวอมชมพู
  • ผล: เป็นฝักแบน รูปคล้ายกระสวย เมื่อแก่ไม่แตก

4. สถานที่พบ

กระพี้เขาควายพบขึ้นทั่วไปในป่าดิบแล้ง, ป่าเบญจพรรณ, และป่าเต็งรังของประเทศไทย โดยเฉพาะในภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต

สามารถเจริญเติบโตได้ดีในสภาพป่าที่ค่อนข้างชุ่มชื้นทั่วไป และสามารถขึ้นได้ตั้งแต่พื้นที่เชิงเขาไปจนถึงที่สูงจากระดับน้ำทะเลไม่เกิน 1,200 เมตร

6. ฤดูกาลให้ผลผลิต

  • ออกดอก: ประมาณเดือนมีนาคม-เมษายน
  • ผลัดใบ: ประมาณเดือนพฤศจิกายน-มกราคม
  • ฝักแก่: ประมาณเดือนสิงหาคม-ตุลาคม

7. ประโยชน์/การใช้ประโยชน์

  • เนื้อไม้: เนื้อไม้มีสีเข้มละเอียด แข็งแรง และทนทาน จึงนิยมนำมาใช้ทำเครื่องเรือน, เสาบ้าน, เครื่องกลึง, งานแกะสลัก, ด้ามเครื่องมือ, พานท้ายปืน, และเครื่องดนตรีไทย เช่น กลอง, ระนาด, จะเข้ เป็นต้น
  • สมุนไพร: ในบางตำรายาพื้นบ้านระบุว่า เนื้อไม้มีสรรพคุณในการแก้ร้อนใน, แก้ไข้ และดับพิษร้อน

8. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)

  • วิธีใช้: เนื่องจากเนื้อไม้กระพี้เขาควายมีลวดลายสวยงามและมีความคงทน จึงมีการนำมาใช้ทำเครื่องดนตรีไทยมาตั้งแต่โบราณ
  • ข้อควรระวัง: เนื่องจากเป็นไม้เนื้อแข็งที่มีราคาสูง ทำให้มีการลักลอบตัด จึงเป็นไม้ที่ต้องได้รับการคุ้มครองในปัจจุบัน

9. แหล่งอ้างอิง