ข้อมูลชะอม
ชะอม เป็นไม้พุ่มรอเลื้อยในวงศ์ถั่ว (Fabaceae) ลำต้นและกิ่งมีหนามแหลม ใบประกอบแบบขนนกสองชั้นคล้ายใบกระถิน ยอดอ่อนมีกลิ่นเฉพาะตัว เป็นผักพื้นบ้านที่คนไทยนิยมนำมาชุบไข่ทอด ใส่แกงส้ม และลวกจิ้มน้ำพริก นิยมปลูกเป็นรั้วบ้านเพราะมีหนามและให้ยอดกินได้ตลอดปี
1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์
- ชื่อสามัญ: Climbing wattle, Cha-om
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Senegalia insuavis (Lace) Pedley
- ชื่อพ้อง: Acacia pennata subsp. insuavis (Lace) I.C.Nielsen; Senegalia pennata subsp. insuavis (Lace) Maslin, Seigler & Ebinger
- วงศ์: Fabaceae (Leguminosae)
2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)
- ชื่อพื้นบ้าน: ชะอม (ภาคกลาง), ผักหละ (ภาคเหนือ), ผักขา (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Senegalia insuavis (Lace) Pedley
3. กลุ่มของพืช
พืชผักพื้นบ้าน / พืชอาหาร
4. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ลำต้น: ไม้พุ่มรอเลื้อยกึ่งเถา สูง 2–5 เมตร กิ่งก้านมีหนามแหลมโค้งกระจายทั่วลำต้น
- ใบ: ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น เรียงสลับ ใบย่อยขนาดเล็กรูปขอบขนานจำนวนมาก ยอดอ่อนสีเขียวอ่อนและมีกลิ่นฉุนเฉพาะตัว
- ดอก: ช่อดอกแบบช่อกระจุกแน่นทรงกลม สีขาวนวลถึงขาวแกมเหลือง ออกตามซอกใบและปลายกิ่ง
- ผล: ฝักแบนรูปขอบขนาน เมื่อแก่แตกออกเป็นสองซีก ภายในมีเมล็ดแบน
5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต
ชอบอากาศร้อนชื้น ดินร่วนที่ระบายน้ำดี และแสงแดดจัด ทนแล้งได้ดี พบปลูกเป็นรั้วบ้านและปลูกเชิงการค้าทั่วทุกภาคของประเทศไทย ขยายพันธุ์ด้วยการปักชำกิ่งและการตอนกิ่ง แตกยอดอ่อนดีที่สุดในช่วงต้นฤดูฝน
6. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)
- การใช้ประโยชน์ด้านอาหาร: ยอดอ่อนนำมาชุบไข่ทอด (ไข่เจียวชะอม) ใส่แกงส้ม แกงลาว หรือลวกจิ้มน้ำพริก
- คุณค่าทางอาหาร: ยอดอ่อนมีเส้นใยอาหาร แคลเซียม ฟอสฟอรัส และเบตาแคโรทีนสูง
- ตำรายาพื้นบ้าน: รากใช้ต้มดื่มแก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ขับลมในลำไส้
- ข้อควรระวัง: ยอดชะอมดิบมีกลิ่นแรงและอาจทำให้ท้องอืด ควรทำให้สุกก่อนรับประทาน ตามความเชื่อพื้นบ้านหญิงหลังคลอดมักงดรับประทานเพราะเชื่อว่าทำให้น้ำนมแห้ง
7. แหล่งอ้างอิง
- Plants of the World Online (POWO), Royal Botanic Gardens, Kew. Senegalia insuavis (Lace) Pedley. สืบค้นจาก https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77144267-1
- Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER). Senegalia pennata subsp. insuavis. สืบค้นจาก http://www.hear.org/pier/species/senegalia_pennata_subsp_insuavis.htm
- Japan International Research Center for Agricultural Sciences (JIRCAS). Thai Vegetables Database. สืบค้นจาก https://www.jircas.go.jp/en/database/thaivege