ข้อมูลต้นตองแตก
ต้นตองแตก หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ส้มกบ” เป็นสมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยา นิยมใช้ในการแพทย์แผนโบราณของไทย
1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์
- ชื่อพื้นบ้าน: ตองแตก, ส้มกบ, หญ้าสองห้อง (ภาคเหนือ), ส้มตองแตก
- ชื่อสามัญ: Indian Gooseberry
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Phyllanthus emblica L.
2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)
- ชื่อพื้นบ้าน: ตองแตก
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Phyllanthus emblica L.
3. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ลำต้น: เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 10-20 เมตร ลำต้นบิดงอ เปลือกต้นสีน้ำตาลอมเทาแตกเป็นสะเก็ด ใบย่อยเรียงเป็นสองแถวคล้ายขนนก
- ใบ: ใบเดี่ยวขนาดเล็ก รูปไข่หรือรูปขอบขนานปลายใบแหลม เรียงสลับกันเป็นแผงคล้ายใบประกอบ
- ดอก: ออกเป็นช่อเล็กๆ ตามซอกใบ ดอกมีสีเหลืองอ่อนหรือเขียวอ่อน
- ผล: ผลกลมรี สีเขียวอ่อน เมื่อแก่จัดเป็นสีเหลือง ผิวเรียบ มีรสเปรี้ยวอมฝาด ภายในมีเมล็ดแข็ง 1 เมล็ด
4. สถานที่พบ
ตองแตกเป็นพืชพื้นเมืองในเขตร้อนของเอเชีย พบได้ทั่วไปในป่าผลัดใบ ป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณของประเทศไทย โดยเฉพาะในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคกลาง
5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต
- ดิน: เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนปนทรายที่มีการระบายน้ำดี
- น้ำ: ทนแล้งได้ดีในระดับหนึ่ง
- แสงแดด: ชอบแสงแดดจัด
6. ฤดูกาลให้ผลผลิต
ตองแตกมักจะออกผลในช่วงฤดูร้อน ประมาณเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม
7. ประโยชน์/การใช้ประโยชน์
- การบริโภค: ผลตองแตกมีรสเปรี้ยวอมฝาด นิยมนำมาทำเป็นน้ำสมุนไพร, ยาดอง หรือนำมาใช้ปรุงรสอาหารให้มีรสเปรี้ยว
- ยา: ในตำรายาไทยใช้เปลือกและรากช่วยแก้ปวดศีรษะ แก้ท้องร่วง และแก้โรคบิด
8. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)
- วิธีใช้: ภูมิปัญญาพื้นบ้านนิยมใช้รากและเปลือกของต้นตองแตกมาต้มกับน้ำเพื่อดื่มเป็นยาแก้ท้องเสีย หรือนำผลตองแตกมาหมักกับเกลือเพื่อช่วยแก้ไอและเจ็บคอ
- ข้อควรระวัง: แม้จะมีสรรพคุณทางยา แต่ควรใช้ภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญด้านสมุนไพร เนื่องจากข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับการใช้ตองแตกยังมีอยู่อย่างจำกัด
9. แหล่งอ้างอิง
- ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์. (2561). ตองแตก. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.qsbg.org/database/botanic_garden/detail.asp?Tab=3&id=2021
- ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (ม.ป.ป.). ตองแตก. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก http://www.phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=145
- ฐานข้อมูลสมุนไพร สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.). (ม.ป.ป.). ตองแตก. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก http://tistr.or.th/newtistr/th/herb-detail.php?id=30