พญายอ

พญายอ หรือที่รู้จักในชื่อ เสลดพังพอนตัวเมีย เป็นสมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยา โดยเฉพาะการใช้ภายนอกเพื่อรักษาอาการอักเสบและอาการแพ้จากแมลงสัตว์กัดต่อย

ชื่อพื้นบ้าน: พญายอ, เสลดพังพอนตัวเมีย, พญาปล้องทอง (เชียงใหม่), โพะโซ่จาง (กะเหรี่ยง), ผักมันไก่ (ระยอง)
ชื่อสามัญ: Clinacanthus nutans, Sabah Snake Grass
ชื่อวิทยาศาสตร์: Clinacanthus nutans (Burm. f.) Lindau

ลำต้น: เป็นไม้พุ่มกึ่งเลื้อยขนาดเล็ก สูงประมาณ 1-3 เมตร ลำต้นอ่อนเป็นเหลี่ยมสีเขียวเข้ม เมื่อแก่จะเป็นสีน้ำตาล
ใบ: ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปใบหอกหรือรูปไข่ ขอบใบเรียบ ปลายใบแหลม โคนใบมน แผ่นใบสีเขียวเข้ม
ดอก: ออกเป็นช่อที่ปลายกิ่งและซอกใบ กลีบดอกสีส้มแดง ดอกคล้ายหลอด ปลายแยกเป็นสองส่วน
ผล: เป็นฝักทรงกระบอกยาว สีน้ำตาลอมดำ เมื่อแก่จะแตกออก ภายในมีเมล็ด

พญายอเป็นพืชพื้นเมืองในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบได้ทั่วไปตามธรรมชาติในป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้งในประเทศไทย

สามารถออกดอกและให้ผลได้ตลอดทั้งปี

สมุนไพร: ใบพญายอถูกนำมาใช้เป็นสมุนไพร โดยเฉพาะอย่างยิ่งใช้ภายนอกเพื่อบรรเทาอาการอักเสบจากแมลงกัดต่อย งูสวัด เริม และผื่นคัน
อาหาร: ยอดอ่อนสามารถนำมาลวกจิ้มกับน้ำพริกได้ในบางท้องถิ่น

วิธีใช้: ภูมิปัญญาไทยนิยมนำใบพญายอมาตำผสมกับเหล้าหรือน้ำมะนาวแล้วพอกบริเวณที่มีอาการคันหรืออักเสบจากแมลงสัตว์กัดต่อย
ข้อควรระวัง: การใช้สมุนไพรควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ และควรระมัดระวังการแพ้ในบางราย

ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (ม.ป.ป.). เสลดพังพอนตัวเมีย. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก http://www.phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=143
สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. (ม.ป.ป.). พญายอ. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก http://www.medplant.mahidol.ac.th/pubhealth/clinaca.html
สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์. (ม.ป.ป.). Clinacanthus nutans. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.qsbg.org/database/botanic_garden/detail.asp?Tab=1&id=132