ข้อมูลต้น ลิ้นงูเห่า (เสลดพังพอนตัวเมีย)
ลิ้นงูเห่าเป็นสมุนไพรสำคัญที่รู้จักกันดีในชื่อ พญายอ มีสรรพคุณในการถอนพิษ แก้การอักเสบจากแมลงสัตว์กัดต่อยและไวรัส
- ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์ชื่อพื้นบ้าน: ลิ้นงูเห่า, เสลดพังพอนตัวเมีย, พญายอ, พญาปล้องทอง, ผักมันไก่, ผักลิ้นเขียดชื่อสามัญ: Sabah snake grassชื่อวิทยาศาสตร์: Clinacanthus nutans (Burm.f.) Lindau
- ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)ชื่อพื้นบ้าน: ลิ้นงูเห่า (หรือ พญายอ)ชื่อวิทยาศาสตร์: Clinacanthus nutans (Burm.f.) Lindau
- ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ลำต้น: เป็นไม้พุ่มกึ่งเลื้อย (Subshrub/Scrambling Shrub) หรือ ไม้รอเลื้อย ลำต้นกลม มีข้อปล้องชัดเจน ต้นอ่อนมีสีเขียว ลำต้นสูงได้ประมาณ $1-3$ เมตรใบ: ใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามกันเป็นคู่ ๆ ลักษณะเป็นรูปใบหอกหรือรูปรีแคบ ปลายใบและโคนใบแหลม ผิวใบเรียบ สีเขียวเข้มดอก: ออกเป็นช่อกระจุกที่ปลายยอด ดอกมีสีส้มอมแดง โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 2 ปากผล: เป็นผลแห้งและแตกได้ (แต่ไม่ค่อยติดผลในประเทศไทย)
- สถานที่พบเป็นพืชพื้นถิ่นในเขตร้อนของทวีปเอเชีย พบการกระจายพันธุ์ในประเทศจีน เวียดนาม อินโดนีเซีย มาเลเซีย และไทย โดยมักขึ้นตามป่าเบญจพรรณและนิยมปลูกตามบ้านทั่วไป
- สภาพแวดล้อมที่เติบโตดิน: เจริญเติบโตได้ดีในดินทุกชนิด โดยเฉพาะดินร่วนที่มีการระบายน้ำดีน้ำ: ต้องการน้ำปานกลางแสงแดด: ชอบแสงแดดจัด
- ฤดูกาลให้ผลผลิตสามารถเก็บส่วนใบมาใช้ได้ตลอดทั้งปี ส่วนดอกมักออกในช่วงปลายฤดูหนาวถึงต้นฤดูร้อน (ตุลาคมถึงมกราคม) แต่ไม่ค่อยติดผลในไทย
- ประโยชน์/การใช้ประโยชน์การแพทย์แผนไทย: ใช้ใบสดและรากในการ ถอนพิษ โดยเฉพาะพิษแมลงสัตว์กัดต่อย ตะขาบ และงูการแพทย์แผนปัจจุบัน/ทางเลือก: ใช้สารสกัดจากใบทำเป็นครีมหรือโลชั่นสำหรับรักษาอาการอักเสบจากไวรัส เช่น โรคเริม และ งูสวัด (มีอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ)ด้านสุขภาพ: ใช้เป็นยาแก้ผดผื่นคัน ลมพิษ แก้บิด และขับปัสสาวะ
- ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)วิธีใช้:
- แมลงกัดต่อย/ผดผื่นคัน: ใช้ใบสด $5-10$ ใบ ตำหรือขยี้ให้ละเอียด ทาหรือพอกบริเวณที่มีอาการ
- เริม/งูสวัด: ใช้ใบสด $10-20$ ใบ ตำละเอียดผสมกับเหล้าโรงหรือน้ำมะนาว คั้นเอาน้ำทาแผลและเอากากพอกแผลข้อควรระวัง:
- ควรใช้ใบสด เนื่องจากสารสำคัญในใบไม่คงตัว ฤทธิ์จะลดลงตามเวลา
- สตรีมีครรภ์ห้ามรับประทานสมุนไพรชนิดนี้
- แหล่งอ้างอิงศูนย์ข้อมูลสมุนไพร มหาวิทยาลัยมหิดล. (ม.ป.ป.). พญายอ (Clinacanthus nutans).ระบบสารสนเทศ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. (ม.ป.ป.). เสลดพังพอนตัวเมีย.กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (ม.ป.ป.). เสลดพังพอน ตัวเมีย (Clinacanthus nutans).กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (ม.ป.ป.). พญายอ.