#พฤกษศาสตร์, ไม้ล้มลุก

เท้ายายม่อม

ข้อมูลเท้ายายม่อม

1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์

  • ชื่อพื้นบ้าน: เท้ายายม่อม
  • ชื่อสามัญ: Indian-arrowroot, East Indian arrowroot, White-arrowroot
  • ชื่อวิทยาศาสตร์: Tacca leontopetaloides (L.) Kuntze

2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)

  • ชื่อพื้นบ้าน: เท้ายายม่อม
  • ชื่อวิทยาศาสตร์: Tacca leontopetaloides (L.) Kuntze

3. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

  • ลำต้นและเหง้า: เป็นพืชล้มลุก มีเหง้าอยู่ใต้ดินคล้ายหัวเผือกหัวมัน แต่เนื้อในมีสีเหลืองอ่อนถึงสีน้ำตาล
  • ใบ: ใบเดี่ยว มีขนาดใหญ่ รูปร่างกลมคล้ายโล่ ผิวใบเรียบและมีสีเขียวเข้ม
  • ดอก: ออกเป็นช่อจากกลางลำต้น ดอกเป็นสีม่วงเข้ม หรือสีเขียวอมม่วง มีริ้วประดับยาวห้อยลงมา
  • ผล: ผลกลม ขนาดเล็ก สีเขียวอมเหลือง เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล
  • หัว: หัวหรือเหง้าเป็นส่วนที่สะสมอาหาร มีลักษณะกลมแป้น

4. สถานที่พบ เท้ายายม่อมเป็นพืชที่พบได้ทั่วไปในเขตร้อน เช่น เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย พบได้ตามป่าเบญจพรรณ ป่าโปร่ง หรือบริเวณชายป่าที่มีแสงรำไร

5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต

  • ดิน: เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนปนทรายที่มีการระบายน้ำดี
  • น้ำ: ต้องการน้ำในปริมาณปานกลาง ไม่ชอบดินที่แฉะหรือน้ำขัง
  • แสงแดด: ชอบแสงแดดรำไรถึงร่มรื่น

6. ฤดูกาลให้ผลผลิต สามารถเก็บเกี่ยวหัวหรือเหง้าได้ตลอดทั้งปี โดยจะให้ผลผลิตดีในช่วงฤดูฝน

7. ประโยชน์/การใช้ประโยชน์

  • หัว: เป็นส่วนที่นำมาใช้ประโยชน์มากที่สุด โดยนำหัวมาแปรรูปเป็นแป้ง “แป้งเท้ายายม่อม” ซึ่งเป็นแป้งที่มีคุณภาพดีมาก ใช้ทำขนมได้หลายชนิด เช่น ขนมชั้น, ขนมเปียกปูน, ขนมตะโก้, หรือใช้เป็นส่วนผสมในไอศกรีม
  • สรรพคุณทางยา: ในตำราแพทย์แผนไทย หัวเท้ายายม่อมมีสรรพคุณช่วยแก้พิษไข้ ถอนพิษเบื่อเมา และใช้เป็นยาระบาย

8. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)

  • วิธีใช้: ชาวบ้านนิยมนำหัวเท้ายายม่อมมาฝนหรือบดเป็นแป้งเพื่อใช้ทำขนมและยา หัวเท้ายายม่อมมีลักษณะเด่นคือแป้งมีความเหนียวใสและไม่คืนตัวง่าย ทำให้ขนมที่ทำจากแป้งชนิดนี้มีความเหนียวนุ่มและคงรูปได้ดี
  • ข้อควรระวัง: หัวเท้ายายม่อมดิบมีสารบางชนิดที่อาจทำให้เกิดอาการคันในปากและคอ จึงต้องนำมาผ่านกระบวนการแปรรูปอย่างถูกต้องก่อนบริโภค

9. แหล่งอ้างอิง