ย่านาง

ย่านางเป็นพืชสมุนไพรพื้นบ้านที่รู้จักกันดีในประเทศไทยมาอย่างยาวนาน เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาและใช้เป็นส่วนประกอบในอาหารหลายชนิด

ลำต้น: เป็นไม้เถาเลื้อย มีเนื้อไม้แข็ง ลำต้นเป็นเถาขนาดเล็ก สีเขียว เถามีลักษณะกลมและเหนียว
ใบ: ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปหัวใจหรือรูปไข่ ปลายใบแหลม โคนใบมน แผ่นใบเรียบ สีเขียวเข้ม ก้านใบยาว
ดอก: ออกเป็นช่อตามซอกใบ ดอกขนาดเล็กสีเหลืองอมเขียว
ผล: ผลกลมเล็ก เมื่อสุกจะมีสีแดงอมส้ม ภายในมีเมล็ด

ย่านางเป็นพืชพื้นเมืองที่พบได้ทั่วไปในป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรังของประเทศไทย รวมทั้งในประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อื่น ๆ

ย่านางสามารถเก็บใบได้ตลอดทั้งปี

ด้านอาหาร: นำใบมาคั้นเป็นน้ำใช้ทำแกงเลียง, แกงหน่อไม้, หรือเป็นส่วนผสมในน้ำซุปเพื่อเพิ่มรสชาติ
ด้านสมุนไพร: น้ำคั้นจากใบย่านางมีสรรพคุณในการดับพิษร้อนถอนพิษไข้ ใช้เป็นยาลดไข้, บรรเทาอาการแพ้ และแก้ไข้หวัด นอกจากนี้ยังใช้บำรุงกำลังและแก้ปวดเมื่อยได้

วิธีใช้: ชาวบ้านนิยมนำใบย่านางมาโขลกหรือปั่น แล้วคั้นเอาน้ำสีเขียวมาประกอบอาหาร เพื่อเพิ่มความกลมกล่อมและรสชาติ และยังเชื่อว่าช่วยดับความร้อนในร่างกายได้
ข้อควรระวัง: ควรเลือกใช้เฉพาะใบย่านางที่ยังอ่อนหรือใบสด และควรคั้นน้ำก่อนนำไปใช้ประกอบอาหาร

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. (ม.ป.ป.). สมุนไพรย่านาง. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.dtam.moph.go.th/content-detail/3-112270-34907-1.html
ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (2561). ย่านาง. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก http://www.phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=155
ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์. (2561). ย่านาง. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.qsbg.org/database/botanic_garden/detail.asp?Tab=1&id=1016