สมอพิเภก

สมอพิเภกเป็นไม้ยืนต้นที่มีประโยชน์หลากหลาย โดยเฉพาะผลที่นำมาใช้เป็นสมุนไพรในตำรายาไทยและอายุรเวท

ลำต้น: เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ สูง 15-30 เมตร ลำต้นเปลาตรง เปลือกต้นสีน้ำตาลอมเทาแตกเป็นสะเก็ด
ใบ: ใบเดี่ยว เรียงสลับรอบกิ่ง รูปไข่กลับหรือรูปรี ปลายใบมนหรือเป็นติ่งสั้น ๆ โคนใบสอบ
ดอก: ออกเป็นช่อตามซอกใบ ดอกย่อยมีขนาดเล็ก สีขาวอมเขียว มีกลิ่นหอม
ผล: ผลมีลักษณะกลมหรือรูปไข่ป้อม เปลือกผลแข็ง มีขนสีน้ำตาลปกคลุม เมื่อสุกจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอมเหลืองหรือสีดำ
เมล็ด: ภายในผลมีเมล็ดเดียว

สมอพิเภกมีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนของเอเชียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบได้ทั่วไปในป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ และป่าเต็งรังของประเทศไทย

สมอพิเภกจะให้ผลผลิตในช่วงฤดูฝน ประมาณเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน

สมุนไพร: ผลสมอพิเภกเป็นส่วนประกอบสำคัญของ ยาตำรับตรีผลา (สมอไทย, สมอพิเภก, และมะขามป้อม) ซึ่งมีสรรพคุณช่วยขับเสมหะ แก้ไอ และระบายท้อง
อาหาร: ผลอ่อนใช้เป็นอาหาร
ย้อมสี: เปลือกและผลใช้ย้อมผ้าให้สีเหลือง

วิธีใช้: ชาวบ้านนิยมนำผลสมอพิเภกตากแห้งมาต้มน้ำดื่มเพื่อแก้อาการท้องผูก
ข้อควรระวัง: การใช้สมอพิเภกในปริมาณมากเกินไปอาจทำให้ท้องเสียได้ และไม่ควรใช้ในหญิงตั้งครรภ์

โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (ม.ป.ป.). สมอพิเภก. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_16_1.htm
ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์. (2554). สมอพิเภก. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.qsbg.org/database/botanic_garden/detail.asp?Tab=1&id=2557
ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (2559). สมอพิเภก. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก http://www.phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=143