ผักกูด

ข้อมูลผักกูด

ผักกูด เป็นเฟินขนาดใหญ่ในวงศ์ Athyriaceae ขึ้นตามริมน้ำ ที่ชื้นแฉะ และร่องสวนทั่วทุกภาคของประเทศไทย ยอดอ่อนที่ยังม้วนงอเป็นวงเป็นผักพื้นบ้านยอดนิยม นำมาลวกจิ้มน้ำพริก ผัดน้ำมันหอย หรือทำยำผักกูด ทั้งยังใช้เป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของแหล่งน้ำในภูมิปัญญาท้องถิ่น

1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์

ชื่อสามัญ: Vegetable fern, Paco fern
ชื่อวิทยาศาสตร์: Diplazium esculentum (Retz.) Sw.
วงศ์: Athyriaceae

2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)

ชื่อพื้นบ้าน: ผักกูด, ผักกูดขาว
ชื่อวิทยาศาสตร์: Diplazium esculentum (Retz.) Sw.

3. กลุ่มของพืช

พืชผักพื้นบ้าน / พืชอาหาร

4. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

เหง้าและลำต้น: เป็นเฟินขนาดใหญ่ เหง้าตั้งตรงหรือทอดเอน สูงได้ถึง 1 เมตร มีเกล็ดสีน้ำตาลปกคลุมบริเวณโคนก้านใบ
ใบ: ใบประกอบแบบขนนก 1–2 ชั้น ยาว 50–150 เซนติเมตร ใบย่อยรูปขอบขนานปลายแหลม ขอบใบจักฟันเลื่อย ก้านใบสีเขียวอมน้ำตาล
ยอดอ่อน: ม้วนงอเป็นวงคล้ายลานนาฬิกา (fiddlehead) สีเขียวอ่อน มีขนสีน้ำตาลบาง ๆ เป็นส่วนที่นำมาบริโภค
การสืบพันธุ์: ไม่มีดอกและเมล็ด สืบพันธุ์ด้วยสปอร์ กลุ่มอับสปอร์เรียงเป็นแนวยาวตามเส้นใบด้านใต้ใบ

5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต

ขึ้นตามริมลำธาร ริมคลอง ร่องสวน และพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีร่มเงา ต้องการความชื้นสูงตลอดปีและดินที่อุดมด้วยอินทรียวัตถุ พบได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย ขยายพันธุ์ด้วยสปอร์และการแยกเหง้า

6. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)

การใช้ประโยชน์ด้านอาหาร: ยอดอ่อนนำมาลวกหรือนึ่งจิ้มน้ำพริก ผัดน้ำมันหอย ยำผักกูด และใส่แกงส้ม
คุณค่าทางอาหาร: มีธาตุเหล็ก แคลเซียม เบตาแคโรทีน และเส้นใยอาหารสูง
ภูมิปัญญาท้องถิ่น: ชาวบ้านใช้ผักกูดเป็นดัชนีบ่งชี้ความสมบูรณ์ของแหล่งน้ำ เนื่องจากไม่ขึ้นในพื้นที่ที่มีสารเคมีปนเปื้อน
ข้อควรระวัง: ควรลวกหรือทำให้สุกก่อนรับประทานเสมอ ไม่ควรรับประทานยอดดิบ

7. แหล่งอ้างอิง

World Flora Online. Diplazium esculentum (Retz.) Sw. สืบค้นจาก https://worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001109577
Japan International Research Center for Agricultural Sciences (JIRCAS). Diplazium esculentum (Retz.) Sw. (Athyriaceae). สืบค้นจาก https://www.jircas.go.jp/en/database/thaivege/047
National Parks Board Singapore. Flora & Fauna Web: Diplazium esculentum (Retz.) Sw. สืบค้นจาก https://www.nparks.gov.sg/florafaunaweb/flora/8/0/8014

#พฤกษศาสตร์, ไม้ล้มลุก