Basil 🌿 กะเพราขาว (White Holy Basil) เป็นสมุนไพรและพืชผักที่ใช้ในการประกอบอาหารที่สำคัญของไทย จัดอยู่ในวงศ์กะเพรา มีกลิ่นหอมแรงและรสชาติเผ็ดร้อน มีลักษณะเด่นที่ลำต้นและดอกมีสีเขียวหรือขาว ต่างจากกะเพราแดงที่มีสีม่วงอมแดง
1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์
- ชื่อพื้นบ้าน: กะเพราขาว, กอมก้อ, กอมก้อดง, อีตู่ไทย (ชื่อเหล่านี้อาจใช้เรียกกะเพราโดยรวมทั้งกะเพราขาวและกะเพราแดง)
- ชื่อสามัญ: Holy Basil, Sacred Basil
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Ocimum tenuiflorum L. (ชื่อพ้อง: Ocimum sanctum L.)
2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)
- ชื่อพื้นบ้าน: กะเพราขาว
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Ocimum tenuiflorum L.
3. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ลำต้น: เป็นพืชล้มลุก อายุหลายปี โคนต้นค่อนข้างแข็ง มีทรงพุ่ม ลำต้นและก้านมีลักษณะกลม มีสีเขียวอมขาว และมีขนสีขาวเล็ก ๆ ปกคลุม
- ใบ: เป็นใบเดี่ยว ออกตรงข้ามกัน ลักษณะเป็นรูปรี ปลายมนหรือแหลม โคนใบแหลม ขอบใบจักเป็นฟันเลื่อย มีสีเขียว และมีขนสีขาวเล็ก ๆ ปกคลุม
- ดอก: ออกเป็นช่อตั้งขึ้นคล้ายฉัตรที่ปลายยอดและปลายกิ่ง ดอกย่อยมีลักษณะคล้ายระฆังขนาดเล็ก กลีบดอกมีสีขาวแกมม่วงแดงเล็กน้อย
- รสชาติและกลิ่น: มีรสชาติเผ็ดร้อน และมีกลิ่นหอมฉุนเฉพาะตัว
4. สถานที่พบ
- เป็นพืชพื้นเมืองในเอเชียเขตร้อน รวมถึงประเทศไทย พบได้ทั่วไปในทุกภูมิภาค และมีการปลูกเพื่อใช้เป็นอาหารและสมุนไพรในครัวเรือนหรือเชิงพาณิชย์
5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต
- ดิน: เจริญเติบโตได้ดีในดินแทบทุกชนิด แต่จะดีเป็นพิเศษในดินร่วนซุย
- น้ำ: ต้องการน้ำปานกลาง
- แสงแดด: ชอบแสงแดดจัด
6. ฤดูกาลให้ผลผลิต
- กะเพราสามารถปลูกและเก็บเกี่ยวได้ตลอดทั้งปี
7. ประโยชน์/การใช้ประโยชน์
- อาหาร: ส่วนของใบและยอดอ่อนใช้เป็นเครื่องปรุงและผักในอาหารไทยหลากหลายชนิด เช่น ผัดกะเพรา ซึ่งมีกลิ่นหอมและรสชาติเผ็ดร้อน
- สมุนไพร:
- ช่วยขับลม แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียดแน่นท้อง
- ใช้ใบสดคั้นน้ำดื่ม ช่วยแก้อาการปวดมวนท้อง คลื่นไส้ อาเจียน
- ใช้รากแห้งชงหรือต้มดื่ม แก้โรคธาตุพิการ และช่วยบำรุงธาตุไฟ
- ใช้ใบสดตำผสมเหล้าขาวทาบริเวณที่เป็นลมพิษ
- มีสรรพคุณช่วยต้านอนุมูลอิสระ และอาจช่วยลดไขมันในเลือดได้ (อยู่ระหว่างการวิจัยเพิ่มเติมในมนุษย์)
- อื่น ๆ: น้ำมันหอมระเหยจากใบสดมีคุณสมบัติในการไล่ยุงและแมลง
8. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)
- วิธีใช้ (ยาตำรับไทย):
- แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ ขับลม: ใช้ใบสดหรือยอดอ่อน 1 กำมือ (ประมาณ 25 กรัม) ต้มกับน้ำให้เดือดแล้วกรองดื่ม
- แก้โรคผิวหนัง กลาก เกลื้อน: ใช้น้ำที่คั้นจากใบสดทาบริเวณที่เป็น
- ผงหรือฝุ่นละอองเข้าตา: ใช้เมล็ดแช่น้ำจนพองเป็นเมือกขาวแล้วนำไปพอกบริเวณตาเพื่อช่วยดูดสิ่งแปลกปลอมออกจากตา
- ข้อควรระวัง: ห้ามใช้ในสตรีมีครรภ์ หรือผู้ที่มีอาการไข้ (บางตำรา) หากรับประทานขนาดสูงไป อาจมีอาการข้างเคียง เช่น ตัวรุม หรือปากแห้งได้ ควรดื่มน้ำเยอะ ๆ
9. แหล่งอ้างอิง
- ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์ (อ้างอิงถึง Ocimum sanctum L.)
- กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
- คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล (มหาวิทยาลัยมหิดล)