ข้อมูลต้นตะไคร้
ตะไคร้เป็นพืชสมุนไพรและเครื่องเทศที่สำคัญในครัวเรือนของไทยมาอย่างยาวนาน ด้วยกลิ่นหอมที่เป็นเอกลักษณ์และคุณสมบัติทางยาที่หลากหลาย
1. ชื่อพื้นบ้าน, ชื่อสามัญ, ชื่อวิทยาศาสตร์
- ชื่อพื้นบ้าน: ตะไคร้, จะไคร (ภาคเหนือ), ไคร (ภาคใต้), ห่อวอตะโป่ (กะเหรี่ยง)
- ชื่อสามัญ: Lemongrass
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Cymbopogon citratus (DC.) Stapf
2. ชื่อพืช (พื้นบ้าน, วิทยาศาสตร์)
- ชื่อพื้นบ้าน: ตะไคร้
- ชื่อวิทยาศาสตร์: Cymbopogon citratus (DC.) Stapf
3. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
- ลำต้น: เป็นพืชล้มลุก สูงประมาณ 1 เมตร ลำต้นแตกเป็นกอ มีเหง้าอยู่ใต้ดิน
- ใบ: ใบเดี่ยวเรียงสลับกัน รูปเรียวยาวคล้ายใบหญ้า ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบหรือสากเล็กน้อย ใบมีสีเขียว
- ดอก: ออกเป็นช่อดอกย่อยเล็ก ๆ ที่ปลายยอด แต่ไม่ค่อยออกดอก
- เหง้าและราก: เหง้ามีลักษณะเป็นข้อปล้อง ส่วนรากเป็นรากฝอย
4. สถานที่พบ
ตะไคร้เป็นพืชที่ปลูกง่ายและพบได้ทั่วไปในเขตร้อนของทวีปเอเชีย รวมถึงประเทศไทย สามารถพบได้ในแปลงปลูกทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ รวมถึงในสวนครัวตามบ้านเรือน
5. สภาพแวดล้อมที่เติบโต
- ดิน: เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนปนทราย หรือดินที่มีการระบายน้ำดี
- น้ำ: ต้องการน้ำปานกลาง แต่ต้องระวังไม่ให้น้ำท่วมขัง
- แสงแดด: ชอบแสงแดดจัดตลอดทั้งวัน
6. ฤดูกาลให้ผลผลิต
ตะไคร้สามารถปลูกและเก็บเกี่ยวได้ตลอดทั้งปี
7. ประโยชน์/การใช้ประโยชน์
- ด้านอาหาร: นิยมนำมาใช้เป็นเครื่องเทศและส่วนประกอบสำคัญในอาหารไทยหลากหลายเมนู เช่น ต้มยำ, แกง, พริกแกง และทำเป็นเครื่องดื่มสมุนไพร
- ด้านสมุนไพร: มีสรรพคุณช่วยขับลมในลำไส้ ลดอาการจุกเสียดแน่นท้อง และช่วยบำรุงธาตุไฟ
- ด้านอื่น ๆ: สามารถนำมาสกัดเป็นน้ำมันหอมระเหยเพื่อใช้ไล่ยุง หรือนำไปทำผลิตภัณฑ์สปาและเครื่องสำอาง
8. ข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่น (วิธีใช้, ข้อควรระวัง)
- วิธีใช้: ในตำรับยาพื้นบ้านใช้เหง้าและลำต้นตะไคร้ทุบพอแตก ต้มกับน้ำดื่มเพื่อแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ
- ข้อควรระวัง: ควรเลือกใช้ตะไคร้ที่สดใหม่และสะอาด หลีกเลี่ยงการใช้ยาฆ่าแมลงในการเพาะปลูก
9. แหล่งอ้างอิง
- โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (ม.ป.ป.). ตะไคร้. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.rspg.or.th/plants_data/herb_p2.htm
- ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (2566). ตะไคร้. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://thaicrudedrug.com/main.php?action=viewpage&pid=144
- ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. (ม.ป.ป.). ตะไคร้. สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2568, จาก https://www.pharmacy.mahidol.ac.th/thai/knowledgeinfo.php?id=30